• Word gratis lid
  • Investeer in Mensenrechten

Mensenrechten, Iran en het Westen

24 september 2018

TvMR sprak met mensenrechtenactiviste Shirin Ebadi.

       

Geschreven door Catherine van den Heyning [*] voor het september 2018 nummer van het Tijdschrift voor Mensenrechten. [**]

In maart was de internationaal bekroonde juriste en mensenrechtenactiviste dr. Shirin Ebadi in België om de ‘Amnesty International Leerstoel’ aan de Universiteit Gent in ontvangst te nemen. Shirin Ebadi (70) is wereldwijd bekend voor haar strijd voor vrouwen-  en kinderrechten in Iran. Dit leverde haar niet alleen de Nobelprijs voor de Vrede op, maar ook tegenwerking en bedreigingen in Iran opleverden. Het Tijdschrift voor Mensenrechten mocht haar interviewen.

TvMR: We interviewen u op wereldvrouwendag. Hoe belangrijk denkt u dat een dergelijke dag is in de strijd voor mensenrechten.

EBADI: Een dag als wereldvrouwendag blijft belangrijk voor de nationale en internationale aandacht voor mensenrechten en specifiek vrouwenrechten. Vrouwenrechten kunnen daarbij niet bekeken worden zonder oog te hebben voor de patriarchale cultuur, die een grote impact heeft op de bescherming en beleving van vrouwenrechten.

TvMR: In het Westen kwamen vrouwenrechten opnieuw in de schijnwerpers door de #metoo-schandalen, waarbij ook naar die patriarchale cultuur werd verwezen als boosdoener. Hoe beleeft men #metoo in Iran?

EBADI: Voor mij is #metoo zeker geen een verhaal dat tot het Westen beperk blijft en het is zeker geen luxeprobleem. Ook in Iran leeft dit. Zo zijn er vandaag op internationale vrouwendag weer verschillende betogingen in Iran en werden meerdere vrouwen gearresteerd voor hun vreedzaam verzet. Deze vrouwen, die vechten voor gelijke rechten, dagen het politieke systeem van Iran uit.

TvMR: Halen deze protesten iets uit? Hoe kijkt u daarnaar na verschillende decennia voor vrouwenrechten te ijveren?

EBADI: Na de islamitische revolutie is de positie van vrouwen in Iran er enorm op achteruit gegaan. Sindsdien proberen vrouwen hun positie weer te versterken en te verbeteren. En daar zijn zeker successen in geboekt. In 2004 is bijvoorbeeld de voogdijwetgeving veranderd in het voordeel van vrouwen. Kleine overwinningen als deze geven feministische bewegingen de moed om vol te houden en gelijke rechten te blijven eisen.

TvMR: Ondanks de onderdrukking blijft de vrouwenbeweging, in tegenstelling tot bepaalde andere regimes, erg sterk en mondig. Hebt u daar een verklaring voor?

EBADI: Dit komt mee door onze oude beschaving van meer dan 5000 jaar oud waarin kennis steeds centraal bleef staan. Ook vandaag zijn onderwijs en kennis de grondstoffen voor emancipatie. Al vele jaren bestaat meer dan 60% van de studenten uit vrouwen. De vrouwen zijn daardoor over het algemeen hoger opgeleid dan de Iraanse mannen. Daarbij is er ook een cultuur, reeds lang, waarbij vrouwen mee bijdragen aan het publieke debat. Vrouwen mogen reeds meer dan 50 jaar stemmen in verkiezingen, wat vroeger is dan bijvoorbeeld Zwitserland. Gezien die geschiedenis en het opleidingsniveau weten vrouwen in Iran heel goed wat hun positie is en eisen ze gelijke rechten. We hadden immers rechten, maar ze zijn ons afgenomen na de islamitische revolutie.

TvMR: Autonomie is een terugkerend thema in uw boeken en interviews, onder andere het recht op autonomie van de vrouw. Zowel in het Westen als in Iran worden vragen gesteld naar de verzoenbaarheid van de autonomie van de vrouw met godsdienst, concreet de islam. Hier wordt deze autonomie vaak aangehaald om vrijheid van godsdienst te beperken in het openbare leven, terwijl we in Iran zien dat de autonomie van de vrouw dan weer beknot wordt door bepaalde theorieën over de beleving van de islam. Hoe verzoenbaar zijn autonomie en godsdienstvrijheid?

Shirin EbadiEBADI: Ik stel het volgende vast. In sommige islamitische landen willen vrouwen geen hijab dragen, maar worden ze gedwongen om dit toch te doen. In bepaalde Europese landen willen vrouwen dan weer wel een hijab dragen, maar wordt het hen verboden of worden ze daarin beperkt. In beide gevallen worden ze beperkt in hun autonomie. Waarom laten ze vrouwen niet gewoon de keuze? Waarom laten ze vrouwen niet gewoon de keuze? Kijk, in Europa wordt die beperking verantwoord door de hijab voor te stellen als een teken van fundamentalisme en onderdrukking. Maar in deze visie is het laten groeien van een lange baard evenzeer een teken van fundamentalisme.
Toch wordt enkel het dragen van de hijab verboden of beperkt. Ik stel mij dan de vraag : waarom is er dan geen verbod of beperking op het dragen van een baard? Waarom wordt alles altijd aan vrouwen opgelegd? Ik vind het antwoord opnieuw in de verankering van de patriarchale cultuur. Die cultuur zegt dat het lichaam van een vrouw niet van haar is. Er worden haar dus regels opgedrongen.

TvMR: U spreekt over de sterke wortels van de patriarchale cultuur in deze samenleving die vrouwenrechten ondergraaft. Hoe kan dit veranderen?

EBADI: De belangrijkste opdracht is om vrouwen bewust te maken van de patriarchale cultuur en hun erop te wijzen hoe het werkt. Van elke discussie of elk debat wordt misbruik gemaakt waardoor vrouwenrechten het moeten afleggen. Laat mij een tekenend voorbeeld geven : de Abrahamse godsdiensten beschuldigen de vrouw - het is Eva die de zonde begaat en het is haar schuld dat iedereen het paradijs moet verlaten. Ik vraag dan me af : wie of wat is Eva? Mannen schreven en interpreteerden de teksten en schilderde de vrouw als zondig af. Ik ken weinig vrouwen die de heilige teksten interpreteerden. Het is een simpel voorbeeld van de werking van de patriarchale cultuur. Daarom vind ik dat het onderwijzen van vrouwen zo belangrijk is.

TvMR: U hebt in het verleden het belang van autonomie ook doorgetrokken op geopolitiek vlak, meer bepaald naar de inmenging van buitenlandse mogendheden in Iran.
De tijdelijk verbeterde relaties tussen het Westen en Iran hebben geen impact gehad op de mensenrechtensituatie in Iran. Wat moet de rol van het Westen dan juist zijn?

EBADI: Ik blijf hameren op de universaliteit van mensenrechten. Als de mensenrechten, waar dan ook, niet worden gerespecteerd, heeft dit ook een impact op de internationale bescherming van mensenrechten.

Westerse landen kunnen een belangrijke rol spelen in het bieden van bescherming van mensenrechten in Iran door de autoriteiten niet te helpen en te ondersteunen.
Vandaag maakt het regime gebruik van Westerse middelen om zichzelf te verstevigen. Een voorbeeld :  diegenen die zich in Iran aan corruptie schuldig maakten en zich zo verrijkten, nemen hun geld mee naar het Westen. Jullie moeten dat geld niet meer aanvaarden. 

Hetzelfde geldt voor de verspreiding van propaganda via radio en televisie. Ze hebben zowel zenders in het Farsi als in andere talen, zoals het Engels of het Arabisch. En dat zenden ze allemaal uit via Europese satellieten. Zo kunnen ze in Iran en verder daarbuiten haat zaaien. Jullie moeten hen deze toestemming niet geven. Dat zou de mensenrechtensituatie in Iran direct verbeteren.
Ngo’s en mensenrechtenactivisten in het Westen kunnen zich dan weer inspannen door de stem van de Iraanse bevolking aan de wereld te laten horen.
Zo moeten ze eisen van hun landen dat ze de mensenrechtensituatie in Iran niet vergeten en de mensenrechten blijven aankaarten wanneer ze allerlei commerciële contracten aangaan met Iran.

TvMR: Amnesty International, waarvoor u de leerstoel zal bekleden, is één van die organisaties die reeds vele decennia mensenrechtenschendingen aankaart en een belangrijke rol speelt voor politieke gevangenen. Welke impact hebben hun acties in Iran voor deze gevangenen zoals bijvoorbeeld dokter en VUB-professor Ahmadreza Djalali?

EBADI: Deze acties zijn enorm belangrijk, ook al lijken ze niet altijd het gehoopte effect te hebben. Doordat een politieke gevangene internationale en diplomatieke aandacht krijgt door de acties van Amnesty International zullen hun detentievoorwaarden alvast verbeteren. De gevangenen voelen zich gesteund: hun situatie wordt belicht en hun stem gehoord.
Het regime probeert in meerdere gevallen het narratief rond deze gevangenen te manipuleren. Schuldbekentenissen, die onder druk zijn afgedwongen, worden op de staatszenders uitgezonden. Nogmaals, dat is één van de redenen waarom ik de Europese lidstaten met aandrang wil vragen de Iraanse zenders toegang te ontzeggen tot hun satellieten.

TvMR: U krijgt de leerstoel voor vele decennia inzet als mensenrechtenactiviste. Hoe ziet u de toekomst?

EBADI: Ik zie vele nieuwe jonge vrouwelijke stemmen in Iran die dit werk verder zetten. Vandaag nog gingen vele vrouwen op straat en enkelen van hen durfden de hijab als symbool af te leggen en zo gelijke rechten te eisen.


Voetnoten

[*] Catherine van den Heyning is professor Fundamentele Rechten aan de Universiteit Antwerpen, gastprofessor Strafprocesrecht aan de VUB en advocaat bij Eubelius.

[**] Dit stuk verscheen als interview in het Tijdschrift voor Mensenrechten in september 2018 (nr.3, pp. 15-16). Vond je het interessant en wil je nog meer lezen? Abonneer je dan op het Tijdschrift voor Mensenrechten. Het Tijdschrift voor Mensenrechten is een uitgave van de Liga voor Mensenrechten en komt vier keer per jaar uit. De redactie is autonoom.

Reageer

Reacties worden gemodereerd. Onaanvaardbare inhoud wordt niet gepubliceerd.

Nieuwsbrief

Ontvang onze nieuwsbrief