• Word gratis lid
  • Investeer in Mensenrechten

Weekendinterview met Ligavoorzitter Kati Verstrepen

26 november 2018

Interview verschenen in De Standaard Weekblad, 24/11/2018, Ine Renson

       

Dertig jaar al verdedigt ze vreemdelingen voor de rechtbank. Deze week viert ze haar eerste verjaardag als voorzitter van de Mensenrechtenliga. Kati Verstrepen werkt in een mijnenveld. ‘Het wordt ook in ons land steeds moeilijker om kritiek te geven op de overheid.’

De Antwerpse Rotterdamstraat, in de schaduw van het Centraal Station. De buurt had lang een groezelige reputatie, maar het prachtige art-nouveaupand waar het advocatenkantoor van Kati Verstrepen zit, ademt grandeur. Geen zakelijk kantoor, maar een stijlvol ingericht huis waar mooie meubels en huisparfum de sfeer bepalen.

Een warme ontvangst voor de mensen die ze zelf ‘de verschoppelingen’ noemt ‘die niemand wil hebben’. Ze lopen hier al jaren de deur plat. Als advocate gespecialiseerd in vreemdelingenrecht verdedigt Kati Verstrepen (53) de rechten van migranten. Ze werd bekend met dossiers als die van de uitgewezen Afghaan Parwais Sangari, of van de Soedanezen die teruggestuurd werden ondanks het risico op foltering.

Maar vooral de vele anonieme verhalen blijven haar bij. Van de Nigeriaanse prostituees die ze in het begin van haar carrière verdedigde – ‘misbruikt, uitgebuit en vervolgens aan hun lot overgelaten door de overheid’ – tot de radeloze Afrikaanse jongeren aan wie ze duidelijk moet maken dat België niet het land van melk en honing is.

‘Ik word nooit bevriend met cliënten. Slecht nieuws brengen aan een cliënt is hard, maar als vriendin zou het hart-verscheurend zijn’

Haar eerste pleidooien hield ze op school, waar ze leerlingen verdedigde die onterecht gestraft werden. Dat rechtvaardigheidsgevoel leidde recht naar de advocatuur. Dat ze de allerzwaksten zou verdedigen, was een evidentie. ‘Ik heb een groot vermogen tot empathie’, zegt ze. ‘Ik probeer me altijd voor te stellen dat ik aan de andere kant van de tafel zit.’

Soms komt het dichtbij. ‘Met een jonge Nigeriaan die op zoek is naar een beter leven heb ik weinig gemeen. Maar als voor mij een gedreven Turkse mensenrechtenadvocate zit die vervolgd wordt omdat ze kritiek heeft op het regime… Dan is het alsof je in de spiegel kijkt. Ik zie foto’s van haar terwijl ze pleit in de rechtbank, van haar man en haar kinderen, foto’s van haar overhoop gehaalde huis. Dan wordt het moeilijk om afstand te houden.’

Geeft u die zaak dan door?

‘Nee. Eén keer ging het te ver. Een jonge Azerbeidzjaanse vrouw had afschuwelijke dingen meegemaakt, die ze deels had verdrongen. Daardoor was haar getuigenis voor de beroepscommissie chaotisch. De voorzitter was genadeloos hard. Ze stortte in, en toen ik haar wilde oprapen, zakte ik zelf huilend naast haar neer. Uit pure onmacht en frustratie. Ik wijt het aan de hormonen, ik was pas bevallen. Maar het was een wake-upcall. Sindsdien bewaak ik de grens beter. Als je te empathisch bent, verlies je je professionaliteit. Ik word nooit bevriend met cliënten, hoe gemakkelijk dat soms zou kunnen gaan. Slecht nieuws brengen aan een cliënt is hard, maar als vriendin zou het hartverscheurend zijn.’

Veiligheidsobsessie

Ze heeft voor koffie en thee gezorgd. En verse cake. ‘Feest!’, zegt ze lachend. Het is 20 november, ze is vandaag precies één jaar voorzitter van de Vlaamse Liga voor Mensenrechten. Veel reden om te vieren is er nochtans niet. ‘De mensenrechten in België zijn in gevaar’, zei ze bij haar aantreden. Die forse uitspraak herhaalt ze vandaag opnieuw, met uitroepingstekens.

‘Het evenwicht tussen de machten is zoek. De balans verschuift van de wetgevende en de rechterlijke macht naar de uitvoerende. Dat gebeurt geruisloos. Zo maakt de regering minder budget vrij om rechters te betalen, waardoor er minder benoemd kunnen worden. Ook de wetgever wordt subtiel buitenspel gezet. Neem de wet op het plaatsen van camera’s in openbare ruimtes. Onze specialisten in privacyrecht hebben zich daar wekenlang het hoofd over gebroken voor ze er iets van begrepen. De wet wordt bewust complex gemaakt, waardoor hij zonder veel debat door het parlement gesluisd kan worden.’

Wat is het probleem met die wet?

‘We gaan naar een big-brothermaatschappij met camera’s die gelinkt zijn aan databanken, waardoor de overheid altijd weet wie zich waar bevindt. Dat vinden wij onaanvaardbaar. Ook de vingerafdrukken op onze identiteitskaarten passen in dat plaatje. Onze privacy is het slachtoffer van onze veiligheidsobsessie.’

Ook terroristen zijn vaak slimme jongens die iets van IT kennen. Daar moeten we toch niet naïef in zijn?

‘Justitie slaagt er niet eens in zichzelf te digitaliseren. En aan die overheid moet ik iets superpersoonlijks als mijn vingerafdruk toevertrouwen?’

(fijntjes) ‘Geloof me, na dertig jaar advocatuur is alle naïviteit uit mij verdwenen. Het is niet omdat ik mensenrechten verdedig, dat ik een naïef kipje ben. Natuurlijk moeten we mensen met slechte bedoelingen opsporen en zo nodig straffen. Maar met dit soort maatregelen draai je ons een rad voor de ogen. Neem het scannen van bagage in luchthavens. Dat heeft geen enkele zin. Wie een aanslag wil plegen, doet dat nu gewoon in de rij waar mensen staan aan te schuiven voor controle. Ook de militairen die patrouilleerden op Zaventem, hebben een aanslag niet verhinderd. Besteed dat geld liever aan preventie, aan jongerenwerking. Een straathoekwerker kan niet alleen registeren, maar ook luisteren en praten.’

Waarom bent u zo tegen vingerafdrukken op identiteitskaarten?

‘Je houdt er geen enkele terrorist mee tegen. Alle aanslagen in België werden gepleegd door jongens die hun identiteit niet camoufleerden. Ondertussen verplicht je wel alle meerderjarige Belgen hun vingerafdruk te geven. Die worden maar drie maanden bewaard. Daarna hebben ze bij een ID-controle geen nut meer.’

Als het een maat voor niets is, wat is dan het probleem?

‘Ik vertrouw het niet. Ik heb geen enkele zekerheid dat mijn vingerafdruk veilig bewaard wordt en dat die na drie maanden effectief wordt gewist. Wie beheert die databank? Wat als hij gehackt wordt? Justitie slaagt er niet eens in zichzelf te digitaliseren. En aan die overheid moet ik iets superpersoonlijks als mijn vingerafdruk toevertrouwen?’

‘Je weet ook nooit in wiens handen dat soort data kunnen vallen. Kijk naar Turkije. Gülen-aanhangers worden daar nu beschouwd als terroristen. Hoe wordt bepaald of iemand bij Gülen hoort? Door drie onschuldige databanken met elkaar te kruisen: de abonnees van de krant Zaman, de klanten van Asya Bank en al wie de berichtenapp Bylock op zijn gsm heeft. Als een autoritair regime aan de macht komt, wordt het gevaarlijk dat de overheid zo veel over ons weet.’

Op de vrouw gespeeld

België is Turkije niet, geeft ze toe. Maar ook hier moeten we opletten. ‘Het kan snel gaan. In Oost-Europa worden verdedigers van mensenrechten opgesloten en zijn de media gecensureerd. In Engeland en de VS schuiven de grenzen op. Ook hier wordt het moeilijker om kritiek te uiten. Bij elk interview dat ik geef, tweet er wel iemand: Zouden we de subsidies van de Liga niet afnemen? – waarna Theo Francken daar met plezier op inspeelt. Meestal gaat het niet over de inhoud; ze spelen op de man of de vrouw. Wie niet meegaat in het harde discours, wordt weggezet als gutmensch en belachelijk gemaakt. Het gaat ver. De Orde van Vlaamse Balies wordt links activisme verweten. De integriteit van academici die kanttekeningen maken bij regeringsbeleid, wordt in twijfel getrokken. Ik vind dat een verontrustende evolutie.’

‘Ze maken mensen ook echt bang. Neem het burgerplatform van mensen die transmigranten uit het Brusselse Maximiliaanpark te slapen leggen. Die solidariteit werd een tikje vervelend, dus de meerderheid lanceert een wetsvoorstel dat de politie toelaat binnen te vallen bij mensen die vluchtelingen herbergen.’

Is het strafbaar om transmigranten een bed te geven?

‘Waarom liggen personen die mensenrechten verdedigen zo hard onder vuur? Wat is er zo gevaarlijk aan ons?’

‘Nee. Maar het is wel de bedoeling dat we dat denken. Mensensmokkel is strafbaar, mensen helpen uit humanitaire overwegingen is dat niet. Toch werden elf burgers voor de rechtbank gedaagd. Ze werden een maand opgesloten. Het komt waarschijnlijk niet tot een veroordeling, maar ondertussen is de angst er wel ingeslopen. Het schrikt anderen af een humanitaire daad te stellen.’

De voorbije jaren lag u vaak op ramkoers met Theo Francken. Trekt hij te veel macht naar zich toe?

‘Ja. Zijn “deportatiewet” laat toe migranten die hier hun hele leven hebben gewoond, weg te sturen omdat de Dienst Vreemdelingenzaken (DVZ) vermoedt dat ze de openbare orde of veiligheid zouden kunnen schenden. Een uitspraak van de rechter is niet meer nodig. Dat is een grove schending van de scheiding der machten én van het vermoeden van onschuld. Toch passeert dat gewoon.’

‘België respecteert de rechten van migranten niet. Dat bleek onlangs nog uit de Soedan-kwestie. Ook wat nu gebeurt met de transmigranten, is hallucinant. Ze worden opgepakt, naar een administratief centrum gebracht, geregistreerd. Even later staan ze weer buiten. En de volgende dag opnieuw. Waar zijn we mee bezig? Hoeveel kost dat allemaal? Het is totaal onzinnig.’

Wat moet je doen met die mensen? Ze willen geen asiel aanvragen en je kunt ze niet terugsturen.

‘Ik heb in die dertig jaar niemand, echt niemand, ontmoet die voor zijn plezier uit zijn land vertrokken is’

‘Ze vragen hier geen asiel omdat ze weten dat ze dan teruggestuurd worden naar Griekenland, Hongarije of Italië. De Dublin-regel schrijft voor dat hun aanvraag behandeld moet worden in het land waar ze de EU binnenkwamen. En ze weten heel goed in welke erbarmelijke omstandigheden die landen dat zullen doen. Dat willen ze niet riskeren na alle moeite om hier te geraken.’

De meesten willen toch gewoon naar Engeland?

‘Dat weet ik niet. Ze willen vooral een plek waar ze even tot rust kunnen komen en waar iemand uitlegt wat de opties zijn. Die mensen zijn opgejaagd wild. Ze zijn moe, nat, ziek, ze hebben het koud. Ze zijn onderweg mishandeld en misbruikt. Ze worden verteerd door schuldgevoel omdat ze hun familie achterlieten. Maak dus een open centrum waar ze even verzorgd kunnen worden. En heb de guts om te zeggen: jij komt in aanmerking voor asiel, we zullen je aanvraag hier behandelen. De Dublin-verordening laat toe dat België dat doet.’

Dat lijkt te beantwoorden aan het schrikbeeld dat u de sluizen open wil zetten.

(sec) ‘Ik zeg niet dat we hen moeten opvangen in hotels met zijden kussens en ontbijtbuffetten. Er is een tussenweg waarbij je mensen op een humane manier opvangt en verhindert dat kinderen buiten moeten slapen. En laten we eens kijken naar de redenen waarom mensen vertrekken. Ik heb in die dertig jaar niemand, echt niemand, ontmoet die dat voor zijn plezier deed. Je doet het als je geen andere optie meer hebt.’

Bestaat het aanzuigeffect alleen in de hoofden van wie een hard migratiebeleid wil?

‘Wereldwijd zijn 70 miljoen mensen op de vlucht. 90 procent daarvan verblijft in eigen land of in een buurland. Ze gaan ervan uit dat het tijdelijk is, dus ze gaan liever niet te ver. Enkel de gefortuneerden of de meest ondernemende komen tot hier. Ik heb in al die jaren nog maar één vluchteling uit Jemen gezien. Wel veel hoogopgeleide Turken. En jonge mannen die niet bang zijn voor een uitdaging en graag keihard werken.’

Begrijpt u de radeloosheid van burgemeesters van gemeenten met snelwegparkings waar die jonge mannen rondhangen?

‘Natuurlijk. En ik snap ook de angst van de burgers. Mensen zonder papieren zijn de braafste die ik ken. Die zijn als de dood iets verkeerds te doen of ergens bij betrokken te geraken, want dan mogen ze het vergeten. Maar ik begrijp dat je er niet gerust op bent als je in Jabbeke woont en die mannen op straat ziet lopen. Ze hangen rond in groepjes en zien er haveloos uit. Het is de taak van de overheid ervoor te zorgen dat die jongens niet langs de straten lopen en dat ze behoorlijk worden opgevangen. Daaraan verzaakt ze. En weet u waarom? Omdat men wíl dat die jongens daar lopen en dat ze er gevaarlijk uitzien. De regering wil dat de mensen in Jabbeke bang zijn. Omdat het electoraal interessant is. Dat maakt mij razend. Politici spelen een spel over de rug van kwetsbare mensen.’

Theo Francken zegt ook dat hij in het Maximiliaanpark geen tweede Calais wil. Is dat niet nobel?

‘Niemand wil een vluchtelingenkamp in België. In Griekenland en Italië leven mensen als beesten in kampen. Het is afschuwelijk, en we weten maar al te goed wat daar gebeurt. Europa doet daar niets aan, want ze vormen de perfecte afschrikking. Kom niet naar hier, want hier ga je kapot. Maar Theo Francken is hypocriet. Hij wil geen Calais, maar tegelijk bouwt hij het aantal opvangplaatsen af waardoor migranten wel in tentjes moeten slapen. Dat komt hem goed uit. De mensen denken: Zie eens met hoeveel ze al zijn, ze moeten zelfs in parken slapen. Gelukkig hebben we den Theo om het op te lossen. Vergis u niet, daar zit wel degelijk een agenda achter.’

Een klein leven

Ze windt zich op. ‘Politici en media hebben het voortdurend over de “asielcrisis”, terwijl we spreken over 18.000 vluchtelingen op 11 miljoen Belgen. Dat is verwaarloosbaar. We zouden het er niet over moeten hebben. Maar die “gelukszoekers” zijn een dankbare bliksemafleider om niet over echte problemen te hoeven praten. Dat er geen fatsoenlijke opvang is voor mensen met een handicap. Dat bejaarden in tehuizen aan hun lot worden overgelaten. Dat de sociale huisvesting op apegapen ligt. Mensen maken zich druk over 18.000 vluchtelingen, maar ze leggen zich erbij neer dat ze anderhalf uur in de file staan. Sorry, dat begrijp ik echt niet.’

Is het verzet van de N-VA tegen het VN-migratiepact ook opportunisme?

‘Ik vermoed van wel. Het komt hen goed uit om de rechterflank af te dekken. Het kabinet van Francken is de voorbije twee jaar betrokken geweest bij de onderhandelingen. Ze kregen genoeg kansen om opmerkingen te geven. Meer zelfs: in het voorjaar zei hij in de Kamer dat hij het Global Compact for Migration steunde. Wat wel opvalt, is dat de inhoud van het VN-pact haaks staat op zijn nieuwe beleidsnota. Die nota gaat niet uit van bescherming van migranten en hun rechten, maar van “ontraden”, “bestrijden” en “detentie” van “illegalen”. De VN-tekst vertrekt vanuit de realiteit van migratie, waarbij landen samen willen kijken hoe ze die gaan aanpakken. Met aandacht voor de belangen van de landen van oorsprong, de rechten van de migranten en de gevoeligheden in de landen waar ze terechtkomen. De vraag is daar: is er een manier waarop we dit in goede banen kunnen leiden, zodat er voor iedereen een win is?’

Heeft de N-VA geen punt wanneer ze zegt dat het pact toekomstig migratiebeleid bemoeilijkt?

‘Nee. Het gaat niet verder dan wat nu al in internationale verdragen staat. Rechters kunnen al rekening houden met die zogenaamde soft law. Op deze consensustekst hebben veel landen gewogen, ook migratie-kritische landen als Australië of Engeland. Er is al veel water bij de wijn gedaan. Veel wijn is er eigenlijk niet meer over.’

Is het überhaupt mogelijk de wereldwijde migratiestromen zo te beheren dat iedereen erbij wint?

‘Dat weet ik niet, ik heb geen glazen bol. Maar mensen in illegale routes dwingen zoals we nu doen, werkt zeker niet. Nu winnen alleen de mensensmokkelaars, voor wie dit big business is. De N-VA vindt dat alleen wie hier via de legale weg komt, in aanmerking komt voor asiel. Zo goed als niemand dus. Of denken ze dat Syrische vluchtelingen ergens in een Belgische ambassade een visum krijgen? Als je legale routes versterkt, heb je controle over de instroom. Dat is onder meer waar het VN-pact voor pleit.’

Het risico van het hele migratiedebat is dat vooral extreemrechts er garen bij spint.

‘Dat gebeurt al, kijk maar naar de gemeenteraadsverkiezingen.’

Onlangs oordeelde een rechter dat Vlaams Belang geen racistische partij is. Uw voorganger noemde de veroordeling van het Vlaams Blok voor racisme zijn grootste overwinning. Is dit een terugslag?

‘De rechter van het Hof van Beroep oordeelde niet dat Vlaams Belang niet racistisch is. Wel dat niet bewezen is dat de partij het wel is, omdat er nog geen acties werden opgestart tegen het Belang. Dat is een belangrijke nuance. Het arrest is voor mij geen terugslag, de vaststelling dat nog zo veel mensen meegaan in hun discours, is dat wel. En vooral dat andere partijen die retoriek overnemen. Zelfs het 70 puntenplan ging niet zo ver als de deportatiewet.’

‘Ook in het overheidshandelen worden stilletjes grenzen verlegd. We krijgen vaak getuigenissen binnen over etnisch profileren, waarbij mensen door de politie gecontroleerd worden enkel omdat ze gekleurd zijn. Die vooroordelen sluipen erin, en het ergste is dat de politie zich daar niet van bewust is. Als een jongeman die omschreven wordt als een Noord-Afrikaan met witte Nikes en een grijze hoodie iets gestolen heeft in de C&A, is het logisch dat de politie jongens die aan die beschrijving voldoen, staande houdt. Maar leg hen dan uit waarom dat zo is. Ze zullen het begrijpen.’

U wordt soms verweten activistisch te zijn. Beschouwt u dat als een complement?

(laconiek) ‘Ik probeer ervoor te zorgen dat het recht gerespecteerd wordt. Dat is mijn taak. Als dat activistisch is, het zij zo.’

Theo Francken spreekt smalend over de immigratie-industrie van advocaten en ngo’s die leven over de rug van migranten.

‘Ik voel me niet aangesproken. Ik nodig u uit hier eens een dag mee te lopen. U zal merken dat wij hier niet het grote geld verdienen. We voeren ook geen procedures als we er niet in geloven. In 90 procent van de consultaties brengen we een negatieve boodschap: “Vanuit het Belgische recht is er geen reden voor u om hier te blijven. U kunt dus beter terugkeren.” Veel procedures zouden trouwens vermeden kunnen worden mocht de DVZ zijn werk goed doen. Dan zouden al die advocaten een pak minder werk hebben.’

U zit niet op Twitter. Bewust?

‘Ja. Ik heb nuttigere dingen te doen. Ik hoor dat de kritiek op mijn persoon soms grof is. Ik lees dat niet, en het zou mij ook niet raken. Ik vraag me wel vaak af waarom personen die mensenrechten verdedigen, zo hard onder vuur liggen. Wat is er zo gevaarlijk aan ons?’

Ze zwijgt even. ‘Weet u wat mij hoopvol stemt? Dat onze aanhang groeit bij elke aanval. Maar die mensen hoor je niet. Die proberen het beleefd te houden.’

Al dertig jaar storten mensen hier hun miserie uit. Wordt u daar niet misantroop van?

‘Nee. In al die contacten met mensen van overal ter wereld is er één constante: de intrinsieke goedheid van de mens. Dat frappeert mij. Het valt op hoe weinig mensen willen. Ze willen een “klein leven” – om het met de titel van een mooi boek te zeggen. Een eigen plekje, niet te duur, niet te chic. Een job, waarvan ze kunnen leven en waarmee ze de school en de dokter kunnen betalen. De veerkracht van die mensen is ongelooflijk. Hoe ze al die tegenslagen overwinnen en blijven geloven dat het goed komt.’

‘Het heeft ook mij leren relativeren. Als ik de hele dag de goorste verhalen over mij heen heb gekregen, en als ik dan ’s avonds met mijn moeder aan de telefoon hang en hoor hoe ze zich druk maakt over het stof in de kelder… (glimlacht) Dan denk ik: oh mam. Zij vindt dat ik alles kapot relativeer. Dat is niet zo. U ziet, ik kan mij nog over veel dingen opwinden. Maar ik ben daar wel selectief in. Een aanval op mij? À la bonheur! Als ik eens een tegenslag heb, denk ik: allez hop. Recht krabbelen en voortdoen.’

Reageer

Reacties worden gemodereerd. Onaanvaardbare inhoud wordt niet gepubliceerd.

Nieuwsbrief

Ontvang onze nieuwsbrief